Stel grenzen. Zeg vaker nee. Bewaar je energie voor wat echt telt. Je hebt het vast gehoord. Misschien heb je het zelf al een paar keer geprobeerd. En toch gaat het verzoek er weer in, gaat de werkdag weer uit de hand, zit je op zondagavond aan je laptop.
Dat heeft bijna nooit met wilskracht te maken. De meeste mensen die moeite hebben met grenzen zijn helemaal niet zwak. Ze zijn juist sterk, en precies dat is het probleem.
Waarom lukt het stellen van grenzen structureel niet?
Gedrag verandert het makkelijkst als het aansluit bij wie je denkt dat je bent. Als jij jezelf ziet als iemand die er altijd voor anderen is, die problemen oplost, die zichzelf niet op de voorgrond plaatst, dan voelt een grens stellen als karakter-inconsistentie. Je breekt met je eigen zelfbeeld. En dat is mentaal oncomfortabeler dan nog een keer ‘ja’ zeggen.
Wat er dan gebeurt is voorspelbaar: je stelt de grens wel in gedachten, maar in het moment dat het erop aankomt verdwijnt ze. Je voelt de aarzeling, de ongemakkelijkheid, het idee dat je de ander teleurstelt of dat je je rol niet serieus neemt. En dus ga je toch. Weer.
Dit is geen falen. Het is het mechanisme dat in werking treedt als gedrag en identiteit met elkaar in conflict zijn. Zolang dat conflict er is, wint de identiteit het altijd.
Hoe heeft dit patroon zich zo stevig kunnen nestelen?
Veel gedreven professionals hebben in hun vroege leven geleerd dat prestaties en aanpassen veiligheid opleveren. Goed je best doen (op school, thuis, later op het werk) betekende waardering, erkenning, erbij horen. Dat patroon heeft lang goed gewerkt en heeft je gebracht waar je nu bent.
Op een gegeven moment verandert de context, maar het patroon niet. Je bent nu een professional met een eigen positie, eigen expertise, eigen behoeften. Maar je gedraagt je nog als iemand die bewijst dat hij of zij erbij mag horen. Dit hangt nauw samen met wat zelfleiderschap werkelijk inhoudt: de vraag of je stuurt op basis van wie jij bent, of op basis van wat anderen van je verwachten.
Dat is geen karakterfout. Het is een logisch gevolg van hoe mensen leren. En het is iets dat actief herzien moet worden.
Wat heeft grenzen stellen te maken met wie je bent?
Structurele grenzen stellen begint bij een andere vraag dan ‘hoe zeg ik nee’. De vraag is: wie ben ik als ik niet bezig ben met presteren? En: wat vind ik zelf van mijn werk, los van wat anderen ervan vinden?
Die vragen zijn ongemakkelijk. Veel professionals vermijden ze, omdat het antwoord iets blootlegt waar ze nog niet klaar voor zijn. Maar ze zijn noodzakelijk. Zolang je zelfwaarde volledig verankerd is in je output, is elke grens een bedreiging van je eigenwaarde.
Pas als je weet wie je bent los van wat je doet, kun je keuzes maken vanuit die basis. Dan wordt ‘nee’ een uiting van wie je bent in plaats van een schending daarvan.
Wat vraagt dit in de praktijk van jou?
Dit gaat verder dan een workshop assertiviteit of een boek over nee zeggen. Identiteitswerk is langzaam, soms confronterend, en vraagt een veilige context. Het betekent kijken naar de overtuigingen die je draagt over jezelf als professional en als mens. Waar komen die vandaan? Wat houden ze in stand? En wat is er nodig om ze te herzien?
Systemische coaching en hypnose zijn twee methoden die hierbij effectief kunnen zijn. Systemisch werk brengt de patronen in beeld die je vanuit het systeem zelf niet kunt zien. Hypnose werkt direct in de diepere lagen van je overtuigingssysteem, waar bewuste redenering niet altijd bij kan.
Bij SEYA werk ik als coach en strategisch adviseur precies hiermee. Als je herkent dat weten wat je moet doen en het ook daadwerkelijk doen twee verschillende dingen zijn, dan is dit het gesprek dat het verschil maakt.
