Het is dinsdagochtend. Je opent je mail en voordat je koffie op is, staat er al een lijstje in je hoofd van alles wat vandaag af moet. Het meeste kun je prima aan. Het knagende gevoel dat het nooit helemaal genoeg is, neem je ’s avonds mee naar huis.
Daarin sta je met velen. In oktober 2025 publiceerde vakbond CNV een onderzoek onder 2.300 werkenden naar werkstress en psychische belasting. 59% voelt een constante druk om te presteren. Bij 58% neemt de werkstress toe. En 22% heeft psychische klachten als gevolg van het werk.
Wat is prestatiedruk op het werk?
Prestatiedruk op het werk is de ervaren druk om voortdurend te voldoen aan verwachtingen van je leidinggevende, je team, je organisatie of jezelf. Een beetje druk helpt je focussen. Prestatiedruk wordt een gezondheidsrisico wanneer hij constant aanwezig is en er te weinig herstel tegenover staat. Dan blijft je stresssysteem aan, ook op momenten dat er niets van je gevraagd wordt.
Hoeveel werkenden ervaren prestatiedruk en werkstress?
Het CNV-onderzoek uit 2025 laat zien hoe breed het speelt:
- Ruim de helft van de werkenden vindt de psychische belasting van het werk hoog.
- 59% voelt een constante druk om te presteren.
- Bij 58% neemt de werkstress toe.
- 22% heeft psychische klachten als gevolg van het werk.
- 47% van de vrouwen begint de werkdag steeds vaker met stress, tegenover 31% van de mannen.
- 60% van de vrouwen zit vaak klem tussen werk, privé en andere verplichtingen, tegenover 42% van de mannen.
Het CNV-onderzoek is een peiling van een vakbond. De landelijke, representatieve meting is de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van TNO en CBS. Volgens de NEA 2025 ervaart 21% van de werknemers burn-outklachten. Het RIVM zet die cijfers in een reeks: in 2015 was het 13,4%, in 2025 20,7%. Beide bronnen wijzen dezelfde kant op.
Waarom raakt prestatiedruk juist professionals tussen 25 en 35?
Volgens het RIVM ligt het aandeel werknemers met burn-outklachten het hoogst in de leeftijdsgroep 25 tot 34 jaar: 28,2%. Dat is bijna drie op de tien. Bij hoogopgeleiden ligt het met 23,1% ook boven het gemiddelde.
Internationaal onderzoek geeft een mogelijke verklaring. Psychologen Thomas Curran en Andrew Hill analyseerden gegevens van ruim 40.000 studenten over bijna dertig jaar en vonden dat vooral één vorm van perfectionisme sterk is toegenomen: het gevoel dat anderen perfectie van je verwachten. Die vorm groeide tussen 1989 en 2016 met ongeveer een derde.
Wat ik zelf in mijn praktijk zie, sluit daarop aan. Het gaat vaak om professionals die zich bewezen hebben door betrouwbaar te zijn. Zij zijn degene die het oplost, die het nog even oppakt, die zorgt dat het goed komt. Hun kunde wordt gevraagd, hun visie veel minder. Om hun werk goed te kunnen doen, passen ze zich voortdurend aan. Die aanpassing kost energie die je niet ziet op een urenregistratie.
Wat doet constante prestatiedruk met je lichaam?
Je stresssysteem is gebouwd om aan en weer uit te gaan. Neuro-endocrinoloog Bruce McEwen beschreef wat er gebeurt als dat uitschakelen te weinig lukt. Hij noemde de optelsom van die slijtage allostatische belasting. Stresshormonen die steeds verhoogd blijven, beïnvloeden je slaap, je concentratie, je immuunsysteem en je stemming. Het lichaam betaalt de rekening van stress die nooit helemaal afloopt.
Een tweede mechanisme is minder bekend. Wie lang onder druk werkt, leert lichaamssignalen te negeren. Moeheid, een gespannen kaak of hoofdpijn worden achtergrondgeluid. Dat vermogen om je lichaam van binnenuit te voelen heet interoceptie, en het raakt onder chronische stress vaak uit beeld. Veel mensen merken pas iets wanneer een weekend rust niets meer oplost. Wat herstel na werkstress wetenschappelijk vraagt, lees je in een apart artikel.
Komt prestatiedruk van buiten of van binnen?
Allebei. Het veelgebruikte Job Demands-Resources-model van Bakker en Demerouti laat zien dat stress ontstaat wanneer de eisen van het werk langdurig groter zijn dan de hulpbronnen die je hebt, zoals autonomie, steun van collega’s en duidelijkheid over je rol. Dat is de buitenkant: hoeveel werk er ligt en hoe het georganiseerd is.
De binnenkant is wat je jezelf oplegt. Vaak is dat een norm die je ooit hebt aangeleerd, thuis, op school of in je eerste baan: als ik het goed doe, hoor ik erbij. Mijn standpunt, op basis van mijn eigen onderzoek en praktijk, is dat hier het verschil zit tussen vaardigheden en identiteit. Timemanagement en planningstips helpen bij taakeisen. Druk die uit je zelfbeeld komt, vraagt werk op een andere laag. Wie ben je op je werk als je even niet de betrouwbare bent?
Hoe herken je dat prestatiedruk je patroon is geworden?
- Je zegt ja voordat de vraag helemaal is gesteld.
- Je ligt in bed en voert het werkoverleg van vandaag nog eens na in je hoofd.
- Een vrije dag voelt als achterstand opbouwen.
- Je meet je dag af aan wat er af is, zelden aan wat je ervan vond.
- In vergaderingen weet je precies wat de ander nodig heeft en veel minder wat jij ervan denkt.
Herken je drie of meer van deze signalen, dan is de kans groot dat de druk inmiddels ook van binnenuit komt. Het verschil tussen overspanning en burn-out helpt je inschatten waar je staat.
Wat kun je doen tegen prestatiedruk op het werk?
Begin klein. Tel deze week hoe vaak je ja zegt op iets waar je eigenlijk over had willen nadenken. Schrijf het op, zonder er meteen iets aan te veranderen. Dit is een eerste stap: je patroon zichtbaar maken voordat je het probeert te doorbreken.
Plan daarnaast één vast herstelmoment per week dat je behandelt als een afspraak. Merk je dat je dat moment telkens opschuift voor werk, dan zegt dat iets over hoe sterk het patroon is.
Blijft de druk, ook als de werkdruk tijdelijk lager is? Dan zit de sleutel vaak in hoe je jezelf ziet op je werk. In het traject Competentiekracht werk ik met overheidsprofessionals die van voortdurend afstemmen en aanpassen willen naar stevig positie innemen vanuit hun expertise.
Neem contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.
Bronnen
- CNV (2025). Psychische belasting hoog bij ruim helft werkenden.
- TNO en CBS (2026). Factsheet Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2025.
- RIVM. Monitor Mentale gezondheid: burn-outklachten bij werkenden.
- Curran, T. en Hill, A.P. (2019). Perfectionism is increasing over time. Psychological Bulletin, 145(4).
- McEwen, B.S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England Journal of Medicine, 338(3).
- Bakker, A.B. en Demerouti, E. (2007). The Job Demands-Resources model: state of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3).
